ข้อมูลล่าสุดแผนที่ความจนภาคเกษตรโลก ชี้ช่องว่างรายได้เกษตรกรยังสูง

เมื่อครู่นี้ ผู้เขียนได้อ่านบทความหนึ่งเกี่ยวกับสถานการณ์ความยากจนในภาคเกษตรทั่วโลก อ่านแล้วอดสะเทือนใจไม่ได้ เพราะในขณะที่หลายประเทศกำลังก้าวสู่เกษตรอัจฉริยะ ใช้โดรน ใช้ข้อมูลดาวเทียม และเทคโนโลยีสมัยใหม่ช่วยเพิ่มผลผลิต แต่ในอีกหลายพื้นที่ของโลก เกษตรกรยังคงพึ่งพาฝนฟ้าและแรงงานคนเป็นหลัก รายได้ต่อวันต่ำจนแทบไม่พอเลี้ยงครอบครัว

ข้อมูลจากองค์กรระหว่างประเทศหลายแห่งชี้ให้เห็นว่า ประเทศที่ภาคเกษตรมีความยากจนรุนแรง มักกระจุกตัวอยู่ในภูมิภาคแอฟริกาตอนใต้ของทะเลทรายซาฮารา และบางส่วนของเอเชียใต้ ซึ่งเศรษฐกิจโดยรวมยังเปราะบางและพึ่งพาการเกษตรแบบดั้งเดิม

หนึ่งในประเทศที่ถูกจัดอยู่ในกลุ่มยากจนที่สุด คือ บุรุนดี ประเทศเล็ก ๆ ในแอฟริกาตะวันออก ประชากรกว่า 80-90% ทำอาชีพเกษตรกรรม แต่ต้องเผชิญปัญหาที่ดินขนาดเล็ก ผลผลิตต่ำ และความไม่มั่นคงทางการเมืองยาวนาน รายได้เฉลี่ยต่อหัวอยู่ในระดับต่ำมากเมื่อเทียบกับมาตรฐานโลก

อีกประเทศที่สถานการณ์น่าเป็นห่วงคือ ซูดานใต้ แม้จะมีทรัพยากรธรรมชาติอยู่ไม่น้อย แต่ผลกระทบจากสงครามและความขัดแย้งภายในประเทศ ทำให้เกษตรกรจำนวนมากไม่สามารถเพาะปลูกได้อย่างต่อเนื่อง หลายพื้นที่เผชิญภาวะขาดแคลนอาหารซ้ำซาก

ในภูมิภาคแอฟริกาตะวันตก ไนเจอร์ ก็เป็นอีกตัวอย่างหนึ่ง ประเทศที่พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นเขตแห้งแล้ง ภัยแล้งรุนแรงและการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ทำให้การทำเกษตรเต็มไปด้วยความเสี่ยง ผลผลิตขึ้นอยู่กับฝนฟ้าเป็นสำคัญ

ขณะที่ในเอเชียใต้ อัฟกานิสถาน ต้องเผชิญทั้งปัญหาความไม่สงบทางการเมือง ภัยธรรมชาติ และข้อจำกัดด้านโครงสร้างพื้นฐาน เกษตรกรจำนวนมากยังใช้เครื่องมือแบบดั้งเดิม ขาดระบบชลประทานที่มีประสิทธิภาพ

สิ่งที่ประเทศเหล่านี้มีร่วมกัน ไม่ใช่เพียงความแห้งแล้งหรือความยากจน แต่คือการขาดโอกาสเข้าถึงตลาด เทคโนโลยี เงินทุน และการศึกษา เมื่อผลผลิตต่ำ รายได้ก็ต่ำ เมื่อรายได้ต่ำ ก็ไม่สามารถลงทุนพัฒนาไร่นาของตนเองได้ วงจรความจนจึงหมุนเวียนซ้ำไปไม่รู้จบ

องค์การอย่าง องค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ พยายามเข้าไปสนับสนุนทั้งเมล็ดพันธุ์ เทคโนโลยี และองค์ความรู้ เพื่อยกระดับความมั่นคงทางอาหารของประเทศเหล่านี้ แต่ความท้าทายยังคงหนักหนา โดยเฉพาะเมื่อโลกกำลังเผชิญปัญหาโลกร้อนและความผันผวนของราคาอาหาร

อ่านมาถึงตรงนี้ หลายท่านอาจย้อนมองเกษตรกรไทยด้วยมุมมองใหม่ แม้บ้านเราจะมีปัญหาราคาผลผลิตตกต่ำหรือภัยแล้งเป็นระยะ แต่เมื่อเทียบกับบางประเทศแล้ว เรายังมีโครงสร้างพื้นฐาน ถนน ไฟฟ้า ตลาด และระบบสนับสนุนในระดับหนึ่ง

โลกใบนี้มีหลายความจริงที่ซ่อนอยู่เบื้องหลังตัวเลขเศรษฐกิจ ความยากจนในภาคเกษตรไม่ใช่เพียงสถิติ หากคือชีวิตของผู้คนจำนวนมหาศาลที่ยังยืนอยู่กลางแดดร้อน หวังเพียงให้พืชผลในฤดูกาลนี้เพียงพอเลี้ยงครอบครัว

คำถามสำคัญจึงไม่ใช่เพียงประเทศใดยากจนที่สุด แต่คือประชาคมโลกจะร่วมมือกันอย่างไร เพื่อให้คำว่า “เกษตรกร” ไม่ต้องผูกติดกับคำว่า “ความยากจน” ตลอดไป.