จีนทุ่ม 4 หมื่นล้าน “แลกอิทธิพล” จีนเปิดศึกภาษีศูนย์ 53 ชาติแอฟริกา เกมรุกเศรษฐกิจเขย่าดุลการค้าโลก

เมื่อครู่นี้ ผู้เขียนได้อ่านข่าวหนึ่งจากรายงานของสำนักข่าวต่างประเทศ เห็นว่าเป็นความเคลื่อนไหวเชิงยุทธศาสตร์ที่ไม่ธรรมดา และอาจส่งแรงสั่นสะเทือนไปไกลกว่าทวีปแอฟริกา เพราะสิ่งที่เกิดขึ้นมิใช่เพียงนโยบายภาษี หากแต่เป็น “หมากใหญ่” บนกระดานภูมิรัฐศาสตร์โลก

รายงานระบุว่า รัฐบาลแห่ง จีน ประกาศมาตรการ “ยกเว้นภาษีนำเข้าเป็นศูนย์” (Zero Tariff) สำหรับสินค้าที่นำเข้าจาก 53 ประเทศในทวีปแอฟริกา ซึ่งมีความสัมพันธ์ทางการทูตกับจีน โดยจะมีผลตั้งแต่วันที่ 1 พฤษภาคม 2026 เป็นต้นไป ครอบคลุมประเทศเกือบทั้งทวีป ยกเว้นเพียง เอสวาตินี ซึ่งยังคงมีความสัมพันธ์ทางการทูตกับไต้หวัน

หากพิจารณาในเชิงตัวเลข นักเศรษฐศาสตร์ประเมินว่าจีนจะสูญเสียรายได้ภาษีนำเข้าราว 1,400 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือประมาณ 43,000 ล้านบาท แต่ในอีกด้านหนึ่ง นี่คือการลงทุนเชิงยุทธศาสตร์เพื่อขยาย “อำนาจทางเศรษฐกิจและการทูตเชิงนุ่มนวล” หรือ Soft Power ของปักกิ่งในทวีปที่มีทรัพยากรอุดมสมบูรณ์และประชากรกว่า 1,400 ล้านคน

ก่อนหน้านี้ จีนได้ให้สิทธิปลอดภาษี 97–98% ของพิกัดอัตราภาษีแก่ 33 ประเทศยากจนที่สุดในแอฟริกา (LDCs) และในปี 2024 ได้ขยายให้ครอบคลุมสินค้าทุกประเภทจากประเทศกลุ่มดังกล่าว มาตรการใหม่จึงถือเป็นการ “เปิดประตูตลาดจีน” อย่างเต็มรูปแบบให้แก่แอฟริกาเกือบทั้งทวีป

ความเคลื่อนไหวครั้งนี้เกิดขึ้นในจังหวะที่โครงการ African Growth and Opportunity Act (AGOA) ของ สหรัฐอเมริกา กำลังเผชิญความไม่แน่นอนเรื่องการต่ออายุ ขณะเดียวกัน ความสัมพันธ์ทางการค้าระหว่างประเทศในแอฟริกากับ สหภาพยุโรป ก็อยู่ท่ามกลางแรงกดดันจากข้อตกลงความเป็นหุ้นส่วนทางเศรษฐกิจ จังหวะเช่นนี้จึงเปรียบเสมือน “หน้าต่างแห่งโอกาส” ที่จีนเลือกจะก้าวเข้ามาอย่างมั่นใจ

ล่าสุด ไซริล รามาโฟซา ประธานาธิบดีแห่ง แอฟริกาใต้ ได้เดินทางเยือนจีนเพื่อผลักดันการเจรจาการค้า ก่อนมีการลงนามในกรอบความตกลงทางเศรษฐกิจร่วมกับ หวัง เหวินเถา รัฐมนตรีพาณิชย์ของจีน โดยแอฟริกาใต้กลายเป็นประเทศที่ 33 ในแอฟริกาที่ได้สรุปกรอบความตกลงลักษณะนี้กับจีน และคาดว่าจะสรุปข้อตกลงฉบับสมบูรณ์ภายในเดือนมีนาคม 2026 ซึ่งจะเปิดทางให้สินค้าส่งออกของแอฟริกาใต้เข้าสู่ตลาดจีนโดยปลอดภาษี

อย่างไรก็ดี แม้การค้าระหว่างจีนกับแอฟริกาจะเติบโตอย่างรวดเร็ว โดยในช่วง 8 เดือนแรกของปี 2025 มีมูลค่าการค้ารวมกว่า 222,050 ล้านดอลลาร์ เพิ่มขึ้น 15.4% จากปีก่อนหน้า แต่โครงสร้างการค้ายังคงสะท้อนความไม่สมดุลอย่างชัดเจน การส่งออกของจีนไปยังแอฟริกาเพิ่มขึ้นถึง 24.7% แตะ 140,790 ล้านดอลลาร์ ขณะที่การนำเข้าจากแอฟริกาเพิ่มขึ้นเพียง 2.3% อยู่ที่ 81,250 ล้านดอลลาร์ ส่งผลให้แอฟริกาขาดดุลการค้ากับจีนถึง 59,550 ล้านดอลลาร์ในช่วงเวลาเดียวกัน

ภาพดังกล่าวสะท้อนว่า แอฟริกายังคงพึ่งพาการส่งออกวัตถุดิบ เช่น น้ำมันดิบ ทองแดง โคบอลต์ และแร่เหล็ก ขณะที่นำเข้าสินค้าอุตสาหกรรมและสินค้าสำเร็จรูปที่มีมูลค่าเพิ่มสูงกว่าจากจีน นี่คือโจทย์สำคัญว่ามาตรการภาษีศูนย์จะช่วยยกระดับโครงสร้างเศรษฐกิจของแอฟริกาได้จริงเพียงใด หรือจะยิ่งตอกย้ำความเหลื่อมล้ำเชิงโครงสร้าง

ในมุมมองของผู้เขียน  เห็นว่าการ “ยอมเสียรายได้ภาษี” ของจีนในครั้งนี้ มิใช่ความเสียสละ หากแต่เป็นการวางรากฐานอิทธิพลระยะยาว ทั้งด้านตลาด ทรัพยากร และความสัมพันธ์ทางการเมือง

โลกยุคปัจจุบันไม่ได้แข่งขันกันด้วยกำลังทหารเพียงอย่างเดียว หากแต่แข่งขันกันด้วยเครือข่ายการค้า ห่วงโซ่อุปทาน และความไว้วางใจระหว่างประเทศ การเปิดเกมภาษีศูนย์ของจีน จึงอาจเป็นอีกก้าวสำคัญที่ขยับดุลอำนาจทางเศรษฐกิจโลกอย่างเงียบ ๆ แต่ทรงพลัง

หมากกระดานนี้ เพิ่งเริ่มต้นเท่านั้น และผลลัพธ์ย่อมส่งแรงสะเทือนเกินขอบเขตทวีปแอฟริกา