นักวิชาการไซเบอร์ฟันธง! “บาร์โค้ดบัตรเลือกตั้ง” คือวิทยาศาสตร์ ไม่ใช่เรื่องมโน ชี้ชัดจุดเสี่ยงอยู่ที่การ “ผูกข้อมูล” เท่านั้น

เมื่อไม่นานมานี้ ประเด็นเรื่องบาร์โค้ดและ QR Code บนบัตรเลือกตั้งกลายเป็นที่ถกเถียงกันอย่างกว้างขวาง หลายคนตั้งคำถามด้วยความกังวล บางคนเชื่อว่ามีความเสี่ยง ขณะที่บางส่วนมองว่าเป็นเพียงความเข้าใจคลาดเคลื่อน ท่ามกลางเสียงที่หลากหลายนี้ ผศ.ดร.นพดล กรรณิกา อาจารย์ด้าน Cybersecurity แห่ง วิทยาลัยเทคโนโลยีสยาม ได้อธิบายประเด็นดังกล่าวอย่างเป็นระบบ โดยชี้ให้เห็นว่า เรื่องนี้ไม่ใช่เรื่องของความเชื่อหรือความรู้สึก แต่เป็นเรื่องของ “การออกแบบสถาปัตยกรรมระบบ” ที่สามารถวิเคราะห์ได้ด้วยหลักวิทยาศาสตร์ข้อมูล

แก่นสำคัญไม่ได้อยู่ที่ว่าบัตรเลือกตั้งมี QR Code หรือบาร์โค้ดหรือไม่ แต่อยู่ที่ว่ามีการ “ผูกข้อมูล” ระหว่างตัวบุคคลกับหมายเลขบัตรหรือไม่ต่างหาก เพราะในทางเทคนิค การจะย้อนรอยได้ว่าบุคคลใดเลือกผู้สมัครหมายเลขใด จำเป็นต้องมีข้อมูลครบสามชั้นพร้อมเชื่อมโยงกัน หนึ่ง ต้องรู้ว่าใครมาใช้สิทธิ สอง ต้องรู้ว่าบุคคลนั้นได้รับบัตรหมายเลขใด และสาม ต้องรู้ว่าบัตรหมายเลขนั้นถูกกาลงคะแนนให้ใคร หากขาดชั้นกลางคือการรู้ว่าคนคนหนึ่งได้บัตรใบใด ต่อให้รู้ว่าเขามาใช้สิทธิ และรู้ว่าบัตรใบนั้นเลือกใคร ก็ไม่สามารถเชื่อมโยงกลับไปถึงตัวบุคคลได้

ในความเป็นจริง ขั้นตอนการยืนยันตัวตนหน้าหน่วยเลือกตั้งทำให้เราทราบได้ว่าใครมาใช้สิทธิ และเมื่อเปิดหีบนับคะแนนก็ย่อมเห็นว่าบัตรแต่ละใบเลือกใคร แต่สิ่งที่ต้องไม่เกิดขึ้นตามหลักการลงคะแนนลับ คือการบันทึกความเชื่อมโยงระหว่าง “ชื่อผู้ใช้สิทธิ” กับ “Serial ของบัตร” หากไม่มีการบันทึกหรือจัดเก็บข้อมูลลักษณะนี้ การลงคะแนนก็ยังคงอยู่ภายใต้หลัก Secret Ballot ซึ่งเป็นหัวใจของระบอบประชาธิปไตยสมัยใหม่

คำถามที่ควรถูกตั้งจึงไม่ใช่ว่า “เชื่อได้หรือไม่” แต่คือ “ระบบถูกออกแบบอย่างไร” มีการบันทึก Serial ผูกกับรายชื่อหรือไม่ มีฐานข้อมูลที่สามารถทำ Mapping ได้หรือไม่ และมีการเก็บข้อมูลระดับใบคะแนนอย่างไรบ้าง หากไม่มีโครงสร้างเชื่อมโยงเหล่านี้ ความเสี่ยงเชิงเทคนิคก็จะไม่เกิดขึ้น แต่หากมี ความเสี่ยงก็จะเกิดขึ้นทันที ไม่ใช่เพราะความตั้งใจของใครคนใดคนหนึ่ง หากแต่เพราะระบบเปิดช่องให้ทำได้

ด้วยเหตุนี้ จึงมีข้อเสนอว่า หน่วยงานกำกับดูแลอย่าง คณะกรรมการการเลือกตั้ง ควรสื่อสารรายละเอียดเชิงเทคนิคให้ชัดเจนและตรวจสอบได้ ทั้งในส่วนของการออกแบบบัตร กระบวนการแจกบัตร โครงสร้างฐานข้อมูล และนโยบายการทำลายข้อมูล เพราะในยุคดิจิทัล ความเชื่อมั่นไม่ได้เกิดจากคำยืนยัน แต่เกิดจากความโปร่งใสของการออกแบบ

ท้ายที่สุดแล้ว ประเด็นบาร์โค้ดบนบัตรเลือกตั้งอาจไม่ใช่เรื่องลึกลับอย่างที่หลายคนกังวล หากแต่เป็นบททดสอบสำคัญของการสื่อสารและการออกแบบระบบในสังคมประชาธิปไตย ยิ่งระบบชัดเจน โปร่งใส และปิดช่องการผูกข้อมูลได้ตั้งแต่ต้นทางมากเท่าไร ความมั่นใจของประชาชนก็จะยิ่งเพิ่มขึ้นมากเท่านั้น และการถกเถียงก็จะตั้งอยู่บนฐานของเหตุผล มากกว่าอารมณ์หรือความหวาดระแวง