สะเทือนกาฐมาณฑุ! มวลชนเรือนหมื่นตะโกนกึกก้อง “นำพระมหากษัตริย์กลับมา” รับเสด็จอดีตกษัตริย์เนปาล ท่ามกลางแรงกระเพื่อมก่อนเลือกตั้ง

เมื่อครู่นี้ ผู้เขียนได้อ่านข่าวหนึ่งซึ่งเห็นว่าเป็นความเคลื่อนไหวที่น่าจับตาอย่างยิ่งในภูมิภาคเอเชียใต้ เพราะมิใช่เพียงเหตุการณ์ต้อนรับบุคคลสำคัญ หากแต่เป็นภาพสะท้อนของความรู้สึกทางการเมืองที่ยังคุกรุ่นอยู่ใต้ผิวสังคมเนปาล

รายงานระบุว่า ประชาชนชาวเนปาลจำนวนมากได้รวมตัวกันบริเวณด้านนอกท่าอากาศยานนานาชาติในกรุงกาฐมาณฑุ เพื่อรอต้อนรับการเสด็จกลับของ สมเด็จพระราชาธิบดีชญาเนนทระ วีรวิกรม ศาหเทวะ อดีตพระมหากษัตริย์พระองค์สุดท้ายของประเทศ ภาพที่ปรากฏคือมวลชนจำนวนมากโบกธงชาติ เปล่งเสียงคำขวัญเรียกร้องให้ฟื้นฟูระบอบกษัตริย์ภายใต้รัฐธรรมนูญ เสียงตะโกน “เรารักพระมหากษัตริย์ของเรา” ดังกึกก้องไปทั่วบริเวณ สะท้อนความผูกพันของประชาชนบางส่วนที่ยังมิได้เลือนหายไปตามกาลเวลา

เหตุการณ์ดังกล่าวยิ่งทวีความหมาย เมื่อพิจารณาย้อนกลับไปในปี พ.ศ. 2549 ซึ่งการประท้วงครั้งใหญ่ได้กดดันให้พระองค์ทรงสละพระราชอำนาจ ก่อนที่ในปี พ.ศ. 2551 รัฐสภาเนปาลจะมีมติเป็นเอกฉันท์เปลี่ยนแปลงการปกครองจากราชอาณาจักรสู่สาธารณรัฐประชาธิปไตย อันเป็นการปิดฉากระบอบกษัตริย์ที่ดำรงอยู่ยาวนานหลายศตวรรษ และทำให้พระองค์กลายเป็นอดีตกษัตริย์ที่ต้องใช้ชีวิตในสถานะสามัญชน

แม้เวลาจะล่วงเลยมากว่าทศวรรษ แต่กระแสเรียกร้องกลับมิได้มอดดับลงโดยสิ้นเชิง ย้อนกลับไปเมื่อปีที่ผ่านมา มีผู้สนับสนุนกว่า 10,000 คนเคยรวมตัวกันในลักษณะใกล้เคียงกัน กระทั่งสถานการณ์บานปลายกลายเป็นเหตุรุนแรง มีผู้เสียชีวิตและบาดเจ็บจำนวนหนึ่ง เหตุการณ์ครั้งนั้นเป็นเครื่องเตือนใจว่าสังคมเนปาลยังคงมีรอยร้าวทางความคิดในประเด็นโครงสร้างการปกครอง

อย่างไรก็ตาม ในเชิงการเมือง กลุ่มที่สนับสนุนการฟื้นฟูระบอบกษัตริย์ยังมีที่นั่งในสภาเพียงราวร้อยละ 5 เท่านั้น ขณะที่พรรคการเมืองกระแสหลักส่วนใหญ่ยังคงยืนหยัดในแนวทางสาธารณรัฐ จึงอาจกล่าวได้ว่า แม้เสียงสนับสนุนจะดังขึ้นในบางช่วงเวลา แต่โอกาสที่อดีตกษัตริย์จะกลับมามีพระราชอำนาจในทันทีนั้นยังค่อนข้างจำกัด

ความเคลื่อนไหวครั้งนี้เกิดขึ้นในช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อก่อนการเลือกตั้งที่กำลังจะมาถึงในเดือนมีนาคม จึงหลีกเลี่ยงมิได้ที่จะถูกมองว่าเป็นแรงกระเพื่อมทางการเมืองที่อาจมีผลต่อบรรยากาศการเลือกตั้ง ไม่ว่าจะในเชิงการปลุกฐานเสียง หรือการสร้างวาระสาธารณะให้ประเด็น “สถาบันกษัตริย์” กลับมาอยู่ในวงสนทนาอีกครั้ง

ในทัศนะของผู้เขียน เหตุการณ์นี้มิใช่เพียงภาพของการต้อนรับบุคคลผู้เคยดำรงตำแหน่งสูงสุดของประเทศ หากแต่เป็นสัญญาณสะท้อนว่า ประวัติศาสตร์และความทรงจำทางการเมืองยังคงมีอิทธิพลต่อจิตใจผู้คนอย่างลึกซึ้ง การเปลี่ยนผ่านระบอบการปกครองอาจสำเร็จในเชิงกฎหมาย แต่ในเชิงความรู้สึกของประชาชนบางส่วน อาจยังคงต้องใช้เวลา

ท้ายที่สุดแล้ว การเลือกตั้งที่จะมาถึงอาจเป็นบทพิสูจน์สำคัญว่า เสียงเรียกร้องให้ฟื้นฟูราชบัลลังก์จะเป็นเพียงกระแสที่ก้องกังวานชั่วคราว หรือจะพัฒนาไปสู่แรงผลักดันทางการเมืองที่จับต้องได้ในอนาคตอันใกล้ สถานการณ์ของเนปาลจึงควรค่าแก่การติดตามอย่างรอบคอบและสุขุมต่อไป.