17 กุมภาพันธ์นี้ “วงแหวนแห่งไฟ” ปรากฏเหนือขั้วโลกใต้

เมื่อครู่นี้ ผู้เขียนได้อ่านข่าวหนึ่งเกี่ยวกับปรากฏการณ์ทางดาราศาสตร์ที่ยิ่งใหญ่รับต้นปี 2569 

ในวันที่ 17 กุมภาพันธ์ 2569 โลกจะเผชิญหน้ากับปรากฏการณ์สุริยุปราคาวงแหวน หรือ Annular Solar Eclipse ครั้งแรกของปี ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่ดวงจันทร์เคลื่อนตัวมาอยู่ระหว่างโลกกับดวงอาทิตย์ แต่ระยะห่างของดวงจันทร์ในวันนั้นทำให้ไม่สามารถบดบังดวงอาทิตย์ได้ทั้งหมด ส่งผลให้ปรากฏภาพดวงอาทิตย์เป็นขอบสว่างเรืองรองคล้าย “วงแหวนแห่งไฟ” อันงดงามและน่าเกรงขามในคราวเดียวกัน

อย่างไรก็ตาม ความพิเศษในครั้งนี้กลับแฝงด้วยข้อจำกัด เพราะแนวคราสวงแหวนจะพาดผ่านพื้นที่อันห่างไกลทางตะวันตกของทวีปแอนตาร์กติกา และเลียบชายฝั่งทะเลเดวิสในมหาสมุทรใต้ ซึ่งเป็นดินแดนทุรกันดาร ปราศจากชุมชนเมืองใหญ่ หากจะกล่าวกันตามตรง โอกาสที่สัตว์ท้องถิ่นอย่างเพนกวินจะได้เห็นภาพวงแหวนแห่งไฟอย่างสมบูรณ์ อาจมีมากกว่ามนุษย์เสียอีก

ข้อมูลระบุว่า แนวคราสดังกล่าวมีความยาวประมาณ 4,282 กิโลเมตร และกว้างราว 616 กิโลเมตร ผู้ที่อยู่ภายในแนวนี้เท่านั้นจึงจะสามารถเห็นดวงอาทิตย์กลายเป็นวงแหวนเต็มรูปแบบ ส่วนประชาชนในพื้นที่อื่นจะเห็นเพียงสุริยุปราคาบางส่วนเท่านั้น โดยพื้นที่ที่สามารถสังเกตเห็นได้บางส่วน ได้แก่ บริเวณทวีปแอนตาร์กติกา แอฟริกาตะวันออกเฉียงใต้ ตอนใต้สุดของทวีปอเมริกาใต้ รวมถึงบางส่วนของมหาสมุทรอินเดีย แปซิฟิก และแอตแลนติก

ตัวอย่างสัดส่วนการบดบังดวงอาทิตย์ในบางพื้นที่ เช่น เกาะเฮิร์ดและหมู่เกาะแมกโดนัลด์ของออสเตรเลีย และเฟรนช์เซาเทิร์นและแอนตาร์กติกแลนดส์ของฝรั่งเศส จะเห็นการบดบังสูงถึงประมาณ 88 เปอร์เซ็นต์ ขณะที่พอร์ตหลุยส์ ประเทศมอริเชียส ประมาณ 32 เปอร์เซ็นต์ อันตานานาริโว ประเทศมาดากัสการ์ ประมาณ 20 เปอร์เซ็นต์ เดอร์บัน แอฟริกาใต้ ประมาณ 16 เปอร์เซ็นต์ และบางพื้นที่ทางตอนใต้ของอเมริกาใต้จะเห็นเพียงเล็กน้อยเท่านั้น

ผู้เชี่ยวชาญด้านดาราศาสตร์เน้นย้ำอย่างหนักแน่นว่า แม้จะเป็นสุริยุปราคาบางส่วน ก็ไม่ควรมองดวงอาทิตย์ด้วยตาเปล่าโดยเด็ดขาด เพราะอาจทำลายจอประสาทตาอย่างถาวร ผู้ที่ประสงค์จะสังเกตการณ์จำเป็นต้องใช้แว่นตากรองแสงสำหรับดูสุริยุปราคาโดยเฉพาะ และต้องสวมใส่ตลอดระยะเวลาที่เฝ้าชม

ที่น่าสนใจยิ่งไปกว่านั้น คือหลังจากปรากฏการณ์สุริยุปราคาวงแหวนเพียงสองสัปดาห์ คือในวันที่ 3–4 มีนาคม 2569 โลกจะได้เห็นจันทรุปราคาเต็มดวง หรือที่เรียกกันว่า “พระจันทร์สีเลือด” ซึ่งคราวนี้จะเปิดโอกาสให้ประชากรกว่า 2.5 พันล้านคนทั่วโลกสามารถรับชมได้ ครอบคลุมพื้นที่อเมริกาเหนือตะวันตก ออสเตรเลีย นิวซีแลนด์ และเอเชียตะวันออก นับเป็นความสมดุลของจักรวาลที่ชวนให้ตระหนักว่า เมื่อดวงอาทิตย์ถูกบดบังในซีกหนึ่ง อีกซีกหนึ่งของโลกก็จะได้ชมความยิ่งใหญ่ของดวงจันทร์ในอีกช่วงเวลา

แม้ปรากฏการณ์สุริยุปราคาครั้งนี้จะเกิดขึ้นไกลสุดสายตาของคนส่วนใหญ่ แต่ก็สะท้อนถึงความมหัศจรรย์ของระบบสุริยะที่ยังคงเคลื่อนตัวอย่างแม่นยำตามกลไกธรรมชาติ และย้ำเตือนว่าโลกใบนี้ยังมีเรื่องให้เราเรียนรู้และตื่นตะลึงอีกมาก

สุริยุปราคาวงแหวนครั้งต่อไปมีกำหนดในวันที่ 6 กุมภาพันธ์ 2570 ซึ่งจะพาดผ่านหลายประเทศในอเมริกาใต้และแอฟริกาตะวันตก และคาดว่าจะมีผู้คนได้สัมผัส “วงแหวนแห่งไฟ” มากกว่าครั้งนี้อย่างชัดเจน

อ่านแล้วก็อดคิดไม่ได้ว่า แม้เราจะอยู่ห่างไกลจากแนวคราสในครั้งนี้ แต่เพียงรับรู้ถึงจังหวะการเคลื่อนไหวของจักรวาล ก็เพียงพอจะทำให้หัวใจรู้สึกเล็กลง และยิ่งใหญ่ขึ้นในเวลาเดียวกัน