หวานคมเคียว: รสรัก รสข้าว และรสชีวิตในบทกวีของเนาวรัตน์ พงษ์ไพบูลย์

หวานคมเคียว: รสรัก รสข้าว และรสชีวิตในบทกวีของเนาวรัตน์ พงษ์ไพบูลย์

 

หวานคมเคียว

ของเนาวรัตน์ พงษ์ไพบูลย์

 

"เอนระนาบอาบน้ำค้างกลางแดดหนาว

ทอดรวงยาวยอดระย้าราน้ำใส

ละลานรอบขอบฟ้าคราพลิ้วใบ

เพียงพรมใหญ่ไหวระยาบทาบเปลวทอง

 

เพรียกเพลงเรือเมื่อสางหมอกจางสี

ระเรื่อยรี่เลียบลัดตัดชายหนอง

สาวเจ้าพายย้ายเยื้องชำเลืองมอง

หนุ่มก็พร้องเพลงเกี่ยวเกี้ยวแก้กัน

 

โอ้ช่อทิพย์รวงทองชะน้องเอ๋ย

พี่ควงเคียวเกี่ยวเกยไม่เคยหวั่น

หวาดแต่ใจเจ้าไม่จริงมิ่งแจ่มจันทร์

จะเกี่ยวค้างเสียกลางคันเท่านั้นเอย

 

สาวสะเทิ้นเอิ้นเอ่ยเผยโอษฐ์โอ้

ดอกโสนริมนาพี่ยาเอ๋ย

จะลดเลี้ยวเกี่ยวใจน้องไม่เคย

ที่ไหนเลยจะเชี่ยวเท่าคนเจ้าชู้

 

เพลงรักแว่วแผ่วหวานกังวานหวิว

ทั้งทุ่งทิวทั่วใกล้ไกลเกินกู่

นกร่ายฟ้ามาเรียงเคียงริมคู

สาวหนุ่มคู่คลอแข่งร่วมแรงงาน

 

เขาเริงรื่นลงแขกแลกแรงเรี่ยว

ต่างจับหน้าคว้าเคียวเกี่ยวผสาน

ล้วนข้าวงามอร่ามกอคลอน้ำนาน

เขาขานบอกออกอุทาน หวานคมเคียว"

 

​"หวานคมเคียว" บทกวีอันเป็นอมตะจากปลายปากกาของ อาจารย์เนาวรัตน์ พงษ์ไพบูลย์ ศิลปินแห่งชาติสาขาวรรณศิลป์ ไม่ได้เป็นเพียงการพรรณนาภาพทุ่งนา แต่คือการหลอมรวมความงามของวิถีชีวิต แรงงาน และความรัก ให้หลั่งไหลเป็นน้ำเสียงที่แสนไพเราะ บทกวีชิ้นนี้จึงเปี่ยมไปด้วยคุณค่าและความหมายที่ตราตรึงใจผู้อ่านเสมอมา

 

​● ทุ่งทองที่ทาบด้วยวรรณศิลป์

​อาจารย์เนาวรัตน์เริ่มต้นบทกวีด้วยการสร้างสรรค์ฉากหลังอันงดงามตระการตาในยามเช้าของฤดูเก็บเกี่ยว ภาพของรวงข้าวที่ "เอนระนาบอาบน้ำค้างกลางแดดหนาว" และ "ทอดรวงยาวยอดระย้าราน้ำใส" ถูกถ่ายทอดด้วยภาษาที่ละเมียดละไม ทำให้ผืนนาดูยิ่งใหญ่ดุจ "เพียงพรมใหญ่ไหวระยาบทาบเปลวทอง" กวีใช้ภาพพจน์และสัมผัสอักษรอย่างชำนาญการ เช่น "เพรียกเพลงเรือเมื่อสางหมอกจางสี" สร้างจังหวะและทำนองให้บทกวีนี้เสนาะหูราวกับบทเพลงที่แว่วมาจากทุ่งนาจริง ๆ

 

●​ การเกี่ยวเกย...ไม่ใช่แค่รวงข้าว

​หัวใจของบทกวีอยู่ที่การถ่ายทอดภาพ "ลงแขก" ซึ่งเป็นประเพณีอันงดงามของสังคมเกษตรกรรม ที่ผู้คนมาแลกเปลี่ยนแรงเรี่ยวและแบ่งปันความสุขร่วมกัน ในท่ามกลางแรงงานหนักนี้เอง บทเพลงรักก็ผลิบานขึ้น เมื่อ "หนุ่มก็พร้องเพลงเกี่ยวเกี้ยวแก้กัน" กับ "สาวเจ้าพายย้ายเยื้องชำเลืองมอง"

 

​การเกี้ยวพาราสีในบทกวีนี้มีความลุ่มลึกและอ่อนโยน ฝ่ายชายเปรียบเทียบความมั่นคงในการใช้เคียวเกี่ยวข้าวกับการมอบหัวใจให้ฝ่ายหญิง ทว่าก็ซ่อนความหวั่นไหวในใจไว้ว่า "หวาดแต่ใจเจ้าไม่จริงมิ่งแจ่มจันทร์ จะเกี่ยวค้างเสียกลางคันเท่านั้นเอย" ขณะที่ฝ่ายหญิงแม้จะสะเทิ้นเอ่ยถึง "ดอกโสนริมนา" ที่ไม่เคยเชี่ยวเกี่ยวใจใคร แต่ก็แอบเหน็บฝ่ายชายอย่างน่ารักว่า "ที่ไหนเลยจะเชี่ยวเท่าคนเจ้าชู้" เป็นบทโต้ตอบที่ฉลาดเฉลียวและสะท้อนความสัมพันธ์อันเป็นธรรมชาติ

 

​● ความหวานที่คมเคียว

​บทสรุปของบทกวีนี้คือการหลอมรวมความสุขจากทุกมิติไว้ในวลีอันทรงพลัง "หวานคมเคียว" คำนี้ไม่ได้หมายถึงรสหวานจากข้าวเพียงอย่างเดียว แต่หมายถึงรสชาติที่ลงตัวของชีวิต

• ความหวานจากความสำเร็จ: คือผลผลิตอันอุดมจากข้าวงามอร่ามกอ

• ความหวานจากความรัก: คือความสุขที่แผ่ซ่านในบรรยากาศของการ "คลอแข่งร่วมแรงงาน"

• ความหวานจากความสามัคคี: คือความสุขที่เกิดจากการลงแขก การช่วยเหลือเกื้อกูลกันในชุมชน

 

​ดังนั้น "หวานคมเคียว" จึงเป็นสัญลักษณ์ของความสุขที่ได้มาจากการลงแรงกายและลงแรงใจร่วมกัน เป็นความรื่นรมย์ที่ซึมซับอยู่ในวิถีชีวิตเรียบง่ายของคนในท้องทุ่ง ทำให้บทกวีนี้เป็นมากกว่าการบันทึกภาพ แต่เป็นการบันทึกจิตวิญญาณและความงามของวัฒนธรรมไทยไว้ได้อย่างสมบูรณ์