โถทองคำ "อเมริกา" ประวัติศาสตร์และราคาประมูล 300 ล้านบาท ของเมาริซิโอ คัตเตลัน

“อเมริกา” – ชื่อของผลงานชิ้นนี้อาจจะไม่คุ้นหูเท่ากับชื่อเรียกของมันที่โด่งดังไปทั่วโลก: “โถส้วมทองคำ” ผลงานสุดอื้อฉาวและน่าฉงนของศิลปินแนวคิดชาวอิตาลี เมาริซิโอ คัตเตลัน ซึ่งสร้างสรรค์ขึ้นจากทองคำน้ำหนักกว่า 101.2 กิโลกรัม เตรียมกลับมาสร้างความฮือฮาอีกครั้งบนเวทีประมูลของสถาบันซัทเทบีส์ (Sotheby's) ที่นิวยอร์ก โดยมีราคาเริ่มต้นสูงถึง 10 ล้านดอลลาร์สหรัฐ (ประมาณ 300 ล้านบาท) 

ในปี 2016 ผลงาน "อเมริกา" ได้เปิดตัวอย่างยิ่งใหญ่ที่พิพิธภัณฑ์กุกเกนไฮม์ นครนิวยอร์ก และกลายเป็นปรากฏการณ์ทางศิลปะที่ดึงดูดผู้เข้าชมเกือบ 100,000 คนมาต่อคิวเพื่อสัมผัสประสบการณ์การ "ใช้งาน" โถส้วมทองคำนี้อย่างแท้จริง ซึ่งเป็นการเชิญชวนให้ผู้ชมได้ใคร่ครวญถึงความเหลื่อมล้ำทางชนชั้นและความฟุ่มเฟือยของสังคมอเมริกันได้อย่างเจ็บแสบและตรงไปตรงมา 

ตลอดเกือบสิบปีที่ผ่านมา ผู้คนในแวดวงศิลปะต่างคาดเดากันไปต่างๆ นานาว่าใครคือผู้ที่ได้ครอบครองผลงานสุดแปลกชิ้นนี้ จนกระทั่งมีการเปิดเผยว่าเจ้าของคนปัจจุบันคือ สตีฟ โคเฮน นักการเงินชาวอเมริกันและเจ้าของทีมเบสบอลนิวยอร์กเมทส์ ซึ่งได้ซื้อประติมากรรมทองคำชิ้นนี้ไปจากแกลเลอรีแห่งหนึ่งในปี 2017 และขณะนี้ก็ได้นำกลับมาจัดแสดงที่อาคารบรูเออร์ (Breuer Building) สำนักงานใหญ่ของซัทเทบีส์ ก่อนการประมูลในวันที่ 18 พฤศจิกายนนี้ โดยครั้งนี้ผู้ชมทำได้เพียงแค่ชมแต่ไม่สามารถใช้งานได้ 

เดวิด กัลเพริน หัวหน้าฝ่ายศิลปะร่วมสมัยของซัทเทบีส์ นิวยอร์ก อธิบายถึงการตั้งราคาเริ่มต้นที่อิงกับมูลค่าของทองคำ ซึ่งเป็นกลยุทธ์ที่ออกแบบมาเพื่อเจาะลึกถึงแก่นแท้ของศิลปะชิ้นนี้ และเพื่อกระตุ้นให้เกิดการถกเถียงเกี่ยวกับความแตกต่างระหว่าง "คุณค่าทางศิลปะ" ของผลงาน กับ "มูลค่าทางวัตถุ" ที่เป็นส่วนประกอบของมัน

กัลเพรินเปรียบเทียบ "อเมริกา" กับผลงานชิ้นอื้อฉาวอีกชิ้นของคัตเตลัน นั่นคือ "นักแสดงตลก" หรือผลงานกล้วยติดเทปที่โด่งดัง โดยให้ข้อคิดเห็นว่า:

"หากปราศจากการรับรองจากคัตเตลัน กล้วยติดเทปบนผนังย่อมไม่มีความหมายใดๆ ในตัวเอง แต่คัตเตลันได้มอบ 'คุณค่าทางศิลปะ' ให้กับมัน... หาก 'นักแสดงตลก' ตั้งคำถามถึงสิ่งที่จับต้องไม่ได้และวิธีที่เรามอบคุณค่าให้กับงานศิลปะ 'อเมริกา' ก็ก้าวไปไกลกว่านั้น เพราะมันมี 'มูลค่าโดยเนื้อแท้' ในหลายๆ ด้าน ซึ่งเป็นสิ่งที่งานศิลปะหลายชิ้นไม่มี" 

"อเมริกา" ไม่ได้เป็นเพียงแค่โถส้วมที่ทำจากทองคำ แต่เป็นเครื่องมือทางศิลปะที่ทรงพลัง ซึ่งบังคับให้ผู้คนต้องเผชิญหน้ากับคำถามที่ว่า "อะไรคือศิลปะ?" และ "อะไรคือคุณค่าที่แท้จริง?" ไม่ว่าผลการประมูลจะจบลงที่ตัวเลขใด แต่ปริศนาที่โถส้วมทองคำนี้สร้างขึ้นยังคงเป็นบทสนทนาที่สำคัญและจะดำรงอยู่ต่อไปในโลกของศิลปะร่วมสมัย