ย้อนตำนานคดีปราสาทพระวิหาร แค่แผนที่ในกระดาษ ทำไทยเสียพื้นที่ให้กัมพูชา?

🔍 ย้อนคดีประวัติศาสตร์ “ปราสาทพระวิหาร” – จากแผนที่หนึ่งแผ่น สู่การเสียดินแดนที่ไทยต้องจำใจยอมรับ

กรณีพิพาทเรื่อง อธิปไตยเหนือปราสาทพระวิหาร คือหนึ่งในเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์ที่ฝังลึกอยู่ในความรู้สึกของคนไทยทั้งชาติ ความขัดแย้งระหว่างไทยกับกัมพูชาในเรื่องนี้ไม่ได้เกิดจากการรบ หรือการรุกรานทางทหาร แต่เกิดจาก “แผนที่หนึ่งแผ่น” และ “ความนิ่งเฉย” ของไทยที่ส่งผลไกลถึงคำตัดสินระดับศาลโลกในปี พ.ศ. 2505 (1962) ที่ระบุว่า “ปราสาทพระวิหารเป็นของกัมพูชาโดยเด็ดขาด”

📜 จุดเริ่มต้นของปัญหา: สนธิสัญญา 1904 และความคลุมเครือของแผนที่

ในช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 19 ประเทศสยาม (ไทยในปัจจุบัน) ต้องเผชิญแรงกดดันจากจักรวรรดินิยมทั้งอังกฤษ (ที่ดูแลมลายูและพม่า) และฝรั่งเศส (ที่ครอบครองอินโดจีน) รัชกาลที่ 5 ทรงเลือกใช้ยุทธศาสตร์การทูต ด้วยการเจรจายอมเสียพื้นที่บางส่วน เพื่อรักษาเอกราชหลักไว้

ส่งผลให้เกิด สนธิสัญญาปักปันเขตแดนระหว่างสยามกับฝรั่งเศส เมื่อ 13 กุมภาพันธ์ 1904 ที่กำหนดให้ใช้ “สันปันน้ำ” หรือแนวเทือกเขาดงรักเป็นหลักในการแบ่งเขตแดน

❗ แต่ปัญหาใหญ่เกิดขึ้นเมื่อต้องลงพื้นที่จริง...

ในปี 1905 คณะสำรวจร่วมระหว่างไทยและฝรั่งเศสได้เริ่มงาน โดยใช้กล้องวัดระดับและสายวัดตลอดแนวสันเขาดงรักกว่า 600 กิโลเมตร แต่เมื่อมาถึงบริเวณ “ปราสาทพระวิหาร” ที่ตั้งอยู่บนชะง่อนผาสูงชัน แนวแบ่งเขตตาม “สันปันน้ำ” ไม่สามารถกำหนดได้ชัดเจน

🗺️ “แผนที่ Annex I” – เอกสารเจ้าปัญหา

ในปี 1907 ฝ่ายฝรั่งเศสได้จัดทำแผนที่ชุดหนึ่ง ซึ่งหนึ่งในนั้นคือแผนที่ที่เรียกว่า “Annex I” ที่ลากเส้นเขตแดน “ผิด” จากแนวสันปันน้ำ โดยลากให้อ้อม “ครอบ” เอาตัวปราสาทพระวิหารไว้ในฝั่งอินโดจีน (คือกัมพูชา)

แม้แผนที่นี้จะถูกส่งมาไทยและเก็บไว้ในหีบเอกสารราชการ แต่ไม่มีหลักฐานใดระบุว่าเจ้าหน้าที่ไทยได้คัดค้านอย่างเป็นทางการ นักประวัติศาสตร์วิเคราะห์ว่าในยุคนั้น ไทยยังขาดผู้เชี่ยวชาญด้านแผนที่ และไม่ต้องการเปิดความขัดแย้งใหม่กับฝรั่งเศสหลังเหตุการณ์ ร.ศ.112

⚖️ จุดเปลี่ยน: กัมพูชายื่นฟ้องไทยต่อศาลโลก

หลังฝรั่งเศสถอนตัวจากอินโดจีนในปี 1954 ไทยได้ส่งเจ้าหน้าที่ขึ้นไปดูแลปราสาทพระวิหาร พร้อมชักธงชาติขึ้นบนยอดปราสาทเป็นครั้งแรก

กัมพูชา ซึ่งเพิ่งได้รับเอกราชในปี 1953 ไม่เห็นด้วย และในปี 1959 เจ้าชายสีหนุก็ตัดสินใจยื่นฟ้องต่อ ศาลยุติธรรมระหว่างประเทศ (ICJ) ณ กรุงเฮก เพื่อเรียกร้องอธิปไตยเหนือปราสาทพระวิหารโดยอ้างอิงแผนที่ Annex I ที่ไทยเคย “นิ่งเฉย” ไม่คัดค้านมาก่อน

⚖️ คำตัดสินประวัติศาสตร์ 15 มิถุนายน 1962

ศาลโลกลงมติ 9 ต่อ 3 วินิจฉัยว่า “ปราสาทพระวิหารเป็นของกัมพูชา” โดยยึดหลักกฎหมายระหว่างประเทศที่เรียกว่า “acquiescence” หรือ “การยอมรับโดยพฤติกรรม” แม้ไม่มีการให้สัตยาบันอย่างเป็นทางการ

แม้ศาลจะยอมรับว่าแผนที่ Annex I ขัดกับสนธิสัญญา 1904 ก็ตาม แต่ศาลตัดสินว่า “ไทยยอมรับโดยพฤตินัย” มาโดยตลอดเป็นเวลากว่า 50 ปี โดยไม่เคยประท้วงหรือปฏิเสธแผนที่นี้อย่างชัดเจน

🧾 สาระสำคัญจากคำตัดสิน:

ปราสาทพระวิหารและศิลปวัตถุทั้งหมดเป็นของกัมพูชา

ไทยต้องถอนทหารและเจ้าหน้าที่ออกจากพื้นที่

ไทยต้องคืนโบราณวัตถุที่เคยนำลงมาจากปราสาท

🇹🇭 ปฏิกิริยาในประเทศไทย: ความไม่พอใจที่ระอุขึ้น

คำตัดสินของศาลโลกได้จุดชนวนความไม่พอใจในหมู่ประชาชนทันที:

กลุ่มผู้ชุมนุมสวมชุดดำรวมตัวกันหน้าทำเนียบรัฐบาล เขียนป้ายเรียกร้อง “เอาปราสาทคืน”

บางสำนักพิมพ์เรียกร้องให้รัฐบาล “ยืนหยัดบนหลักสันปันน้ำ”

แต่รัฐบาลจอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์ เลือกปฏิบัติตามคำตัดสินอย่างสงบ เพื่อไม่ให้เกิดสงคราม

🇰🇭 ขณะที่กัมพูชาเฉลิมฉลองชัยชนะ

ตรงกันข้ามกับบรรยากาศในไทย กรุงพนมเปญกลับเต็มไปด้วยการเฉลิมฉลอง:

เจ้าชายสีหนุเดินทางโดยเฮลิคอปเตอร์ขึ้นยอดเขาดงรัก

ปักธงชาติกัมพูชาด้วยพระองค์เองบนลานปราสาทพระวิหาร

ถวายบังคมต่อพระศิวะและพระวิษณุอย่างเอิกเกริก

มีการจัดพาเหรดกลางเมืองด้วยรูปจำลองปราสาท

🔚 สรุป: บทเรียนจาก “ความนิ่งเฉย”

กรณีพิพาทปราสาทพระวิหารไม่ได้จบลงเพียงแค่คำตัดสินของศาล แต่ยังคงถูกหยิบยกขึ้นมาเสมอเมื่อต้องพูดถึงประวัติศาสตร์ความสัมพันธ์ไทย-กัมพูชา และบทเรียนสำคัญของไทย คือ “อย่านิ่งเฉยเมื่อสิทธิของชาติถูกละเมิด”

เพียงแค่การไม่ทักท้วงในช่วงเวลาที่ควร… อาจหมายถึงการเสียแผ่นดินไปตลอดกาล