ตะพาบไต้หวัน: ไก่แม่น้ำของชาวจีน สัตว์เศษฐกิจผู้ตกกระป๋อง

ในบรรดาเนื้อสัตว์ที่มีการขายกันในท้องตลาดของประเทศจีนและไต้หวัน มีสัตว์ชนิดหนึ่งที่ได้ฉายาว่าเป็นดั่งไก่แห่งแม่น้ำ ทั้งเลี้ยงง่าย หาง่าย เนื้ออร่อย และปัจจุบันประเทศไทยของเราก็กำลังเลี้ยงมันอยู่นั่นเอง นั่นคือ ตะพาบไต้หวัน ถ้าทุกคนพร้อมแล้วเราไปดูกันเลย!

ต้นกำเนิดและข้อมูลคร่าวๆ

ตะพาบไต้หวัน หรือตะพาบจีน (ชื่อวิทยาศาตร์: Pelodiscus sinensis) เป็นตะพาบขนาดกลางชนิดหนึ่งพบในเอเชียตะวันออกได้แก่ ประเทศจีน เกาหลีเหนือ เกาหลีใต้ รัสเซียตะวันออก ไต้หวัน และหมู่เกาะญี่ปุ่น และลามมาถึงเวียดนามเหนือ มีความยาวจากหัวถึงหาง 15-30 เซนติเมตร มีส่วนหัวที่ยาวรีมีจมูกกลมๆ คล้ายหมูยื่นออกมาใช้หายใจเอาอากาศจากผิวน้ำโดยไม่ต้องขึ้นจากน้ำ มีรูปร่างแบน ผิวเรียบเป็นเกล็ดละเอียดเป็นหนัง กระดองของตะพาบจะเรียบไม่เป็นเกล็ดแบบเดียวกับที่พบในเต่า มีขาหน้าขาหลังเป็นผังพืดใบพายใช้ว่ายน้ำ  มีฟันคมเป็นแผ่นใช้ในการล่าเหยื่อ โดยมีแรงกัดที่แข็งแรงมากใช้บดเปลือกหรือกระดูกของเหยื่อ กินทั้งพืชและสัตว์ขนาดเล็กในน้ำเป็นอาหาร  โดยจะซุ่มตัวตามแหล่งน้ำตื้นๆ รอปลาและสัตว์น้ำว่ายเข้ามาหาแล้วยืดคอฉกกัดอย่างรวดเร็ว อีกทั้งยังชอบกินหอยน้ำจืดชนิดต่างๆ ด้วย จึงถือว่าเป็นผู้คอยควบคุมศัตรูพืชตามแหล่งน้ำได้เป็นอย่างดี

(รูปนี้เป็นตะพาบไต้หวันวัยเด็กของผู้เขียนที่เคยเลี้ยงไว้)

ตะพาบไต้หวัน จะผสมพันธุ์ได้เมื่อมีอายุ 2-3 ปี โดยตัวผู้จะมีหางที่ยาวกว่าตัวเมียเล็กน้อย และผสมพันธุ์ช่วงฤดูฝน ตั้งแต่เดือนมิถุนายนถึงเดือนตุลาคม โดยเมื่อผสมพันธุ์เสร็จตัวเมียจะขึ้นฝั่งมาบนพื้นดินเพื่อวางไข่ จะวางไข่ครั้งละ 15-50 ฟอง เพศของตะพาบที่เกิดมาจะถูกกำหนดโดยอุณหภูมิ ถ้าหากต่ำกว่า 34 องศาเซลเซียสจะเป็นตัวผู้โดยมาก และถ้าสูงกว่า 34 องศา จะเป็นเพศเมีย ใช้เวลาฟักตัว 1 เดือน ลูกตะพาบจะคลานออกมาจากแหล่งน้ำมาหาอาหารแล้วรอเจริญเติบโตขยายพันธุ์ต่อไปเป็นวัฏจักร

และในแหล่งกำเนิดอย่างจีนและญี่ปุ่น ตะพาบไต้หวันจัดเป็นสัตว์ที่นิยมนำมาทำอาหารอีกด้วย และในประเทศไทยมีทั้งเลี้ยงไว้ดูเล่นและบริโภคเช่นกัน โดยจะเลี้ยงตัวที่มีสีเผือกหรือมีสีแปลกไปจากตะพาบปกติอีกด้วย

รู้หรือไม่ ตะพาบปัสสาวะทางจมูก!

นักวิทยาศาตร์ของมหาวิทยาลัยสิงค์โปรได้วิจัยตะพาบไต้หวัน และได้วัดของเสียจำพวกยูเรียหรือปัสสาวะ แต่ไม่พบการขับถ่ายยูเรียผ่านทวารที่ก้น ไม่มีการปนทางอุจจาระ พวกเขาจึงลองสังเกตว่าตะพาบไต้หวันจะชูจมูกขึ้นเหนือผิวน้ำแล้วพ่นละอองน้ำออกมา เมื่อเอาไปตรวจสอบก็พบว่ายูเรียถูกพ่นจากต่อมในจมูกที่คล้ายต่อมขับเกลือ ต่อมนี้ทำหน้าที่ขับของเสียทุกประเภทที่เป็นของเหลวและรวมถึงน้ำเค็ม ทำให้ตะพาบไต้หวันเป็นตะพาบไม่กี่ชนิดที่สามารถอาศัยในน้ำกร่อยอ่อนๆ ตามปากแม่น้ำที่ไหลลงสู่ทะเลได้ด้วย

การจัดที่เลี้ยงตะพาบไต้หวันให้เหมาะสม

สำหรับการเลี้ยงเชิงพาณิชย์ จะใช้บ่อปูนเป็นหลัก เพราะบ่อดินตะพาบจะขุดดินทำลายตลิ่งเพื่อซ่อนตัวทำให้บ่อเสียหายหรือมีการปีนหนีได้ โดยจะใช้บ่อขนาด 3 x 3 x 1.5 เมตร สำหรับตะพาบโตเต็มวัย 50-75 ตัว และต้องมีบ่อเล็กๆ สำหรับตะพาบขนาดเล็กที่จะเกิดมาหากเพาะขายหรือขุนตะพาบด้วย โดยบ่อจะมีขนาด 1.5 x 1 x 1.5 เมตร

ในบ่อควรจำลองสภาพแวดล้อมให้เหมือนในธรรมชาติ แบ่งบ่อเป็นส่วนบกหรือน้ำ โดยมีอัตราส่วน น้ำ 2 บก 1 มีการเททรายเพื่อให้ตะพาบซ่อนตัวและทรายบนบกสำหรับแม่พันธุ์วางไข่ มีพืชน้ำช่วยดูดซับของเสียและธาตุอาหารในน้ำที่อาจจะเป็นพิษต่อตะพาบ และมีขอนไม้หรือก้อนหินให้ตะพาบขึ้นมาหายใจอาบแดดนานๆ ครั้ง โดยให้อาหารพวกอาหารปลาดุก อาหารของกบ ปลาป่น อาหารโปรตีนสูงได้ เมื่อได้ตะพาบอายุ

เมื่อมีการวางไข่ เก็บไข่ตะพาบมาใส่กระบะทรายที่เตรียมไว้หมั่นพรมน้ำให้ความชื้นทุกๆ วันเว้นวัน รอ 1 เดือน ลูกตะพาบจะฟักออกมาแล้วนำมาอนุบาลต่อ จากนั้นเมื่ออายุครบ 1-2ปี จึงจะเริ่มจับขายได้ โดยจะขายส่งเองหรือขายส่งพ่อค้าคนกลางไปยังภัตตาคารอาหาร ซุปเปอร์มาร์เก็ต และตลาดสัตว์เลี้ยงสวยงาม

อย่าปล่อยเราลงแหล่งน้ำธรรมชาติเลย เราเป็นเอเลี่ยนนะ

ปัจจุบันมีการเก็งราคาตะพาบและเริ่มเสื่อมความนิยมแพร่หลาย เพราะหาพ่อค้าคนกลางที่รับซื้อไม่ได้ไม่ได้ จึงมีการเริ่มปล่อยตะพาบน้ำไต้หวันลงสู่แหล่งน้ำธรรมชาติ แต่ว่า การทำเช่นนี้ทำให้ตะพาบชนิดนี้ได้โอกาศขยายพันธุ์ในธรรมชาติของไทยอันไร้ข้อจำกัดที่สภาพแวดล้อมของไทยนั้นอุ่นกว่าแหล่งกำเนิดเดิม และการที่พวกมันขยายพันธุ์มากก็แย่งอาหารตะพาบของไทยเช่นกัน ในไทยเรามีตะพาบสวน ตะพาบคอแดง และตะพาบม่านลายอยู่แล้วในธรรมชาติ ซึ่งทุกชนิดถูกคุ้มครองและใกล้สูญพันธุ์ การปล่อยตะพาบต่างถิ่นเหล่านี้จึงอาจจะทำให้สายพันธุ์ท้องถิ่นเสียหายมากขึ้นได้ และพวกมันยังคุกคามจับปลาและสัตว์น้ำท้องถิ่นชนิดอื่นๆ กินอีกด้วย อย่าปล่อยตะพาบไต้หวันลงแหล่งน้ำเลยนะ ขอร้องล่ะ