พญาแร้งฝูงสุดท้ายแห่งป่าห้วยขาแข็ง เพราะฝีมือพรานป่าวางยาเบื่อ

สำหรับประเทศไทยถือเป็นวันแห่งการสูญเสียความอุดมสมบูรณ์ของผืนป่ามากที่สุดแห่งหนึ่งของประเทศ นั่นคือ การสูญเสียพญาแร้งประจำป่าห้วยขาแข้ง จากการกินซากเก้งที่อาบยาพิษ เป็นฝีมือของพรานป่าที่หวังในใจว่าจะให้พญาเสือโคร่งมากิน เพื่อจะได้รับแผ่นหนังเสือที่ไม่มีตำหนิจากกระสุนปืน แต่เหตุการณ์ไม่เป็นไปตามที่มุ่งหวัง กลับกลายเป็นพญาแร้ง หรือนกเทศบาลผู้มีหน้าที่สำคัญในระบบนิเวศ ต้องถึงจุดจบอย่างน่าเสียดาย

พญาแร้ง เป็นนกขนาดใหญ่ อยู่ในตระกูลเหยี่ยว (Family Accipitridae) หรือนกวงศ์ผู้ล่า (Bird of Prey) มีลักษณะเฉพาะตัว ชอบหากินตามที่โล่งแจ้ง ไม่รวมตัวกันเป็นฝูง มักจะบินกันเป็นลักษณะวงกลมบนท้องฟ้า และอยู่ได้นานเป็นชั่วโมงโดยไม่ต้องกระพือปีก ซึ่งจะพบมากในทวีปเอเชียแถบประเทศอินเดีย จีน พม่า และอินโดจีน

หลายคนให้คำเรียกขานอีกชื่อว่า นกเทศบาลประจำป่า นั่นเพราะว่า พญาแร้งมีหน้าที่จากธรรมชาติที่ทำหน้าที่ในการทำความสะอาด ชะล้าง โดยการกินซากสัตว์ที่ตายแล้ว และจะไม่ฆ่าสัตว์อื่นๆ ซึ่งการที่เขากินซากสัตว์ที่ตายแล้ว เป็นการช่วยขจัดวงจรโรคระบาดในสัตว์และแหล่งอาศัยนั้นๆด้วย พญาแร้งจึงถือเป็นสัตว์ที่สำคัญสำหรับผืนป่าและระบบนิเวศ ด้านผศ.น.สพ.ดร.ไชยยันต์ เกษรดอกบัว หัวหน้าหน่วยฟื้นฟูนกล่าเหยื่อเพื่อปล่อยคืนธรรมชาติ คณะสัตวแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ได้อธิบายเรื่องการทำหน้าที่ของพญาแร้งในฐานะนกเทศบาลว่า “พญาแร้งเป็นผู้ที่ทำให้ระบบนิเวศในผืนป่าเกิดความสมดุล และคงความหลากหลายทางชีวภาพ หากที่ไหนมีพญาแร้งพื้นที่แห่งนั้นจะต้องมีซากสัตว์ และแสดงว่าต้องมีสัตว์ป่าผู้ล่าอาศัยอยู่ ทำให้เห็นว่านกเทศบาลตัวนี้ คือสิ่งมีชีวิตอีกหนึ่งชนิดที่เป็นตัวชี้วัดความอุดมสมบูรณ์ของผืนป่าใหญ่”

จากวันนั้นจนถึงวันนี้เป็นเวลา 30 ปีที่ประเทศไทยปราศจากพญาแร้งในผืนป่า ในวันนี้จึงกำเนิดเป็นโครงการนี้ขึ้น ชื่อว่า “โครงการการฟื้นฟูประชากรพญาแร้งในถิ่นอาศัยของประเทศไทย” ภายใต้ความร่วมมือของ 4 องค์กร ได้แก่ กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช, องค์การสวนสัตว์ ในพระบรมราชูปถัมภ์,  มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ และมูลนิธิสืบนาคะเสถียร เพื่อฟื้นฟูและขยายพันธุ์พญาแร้งคืนสู่ผืนป่าห้วยขาแข้ง โดยมีวัตถุประสงค์โครงการฯ ดังนี้

1. เพื่อฟื้นฟูประชากรพญาแร้งในถิ่นอาศัยของประเทศไทย บริเวณพื้นที่มรดกโลกทางธรรมชาติทุ่งใหญ่-ห้วยขาแข้ง

2. เพื่อศึกษาข้อมูลทางด้านชีววิทยาและนิเวศวิทยาของแร้งในพื้นที่ถิ่นอาศัยในธรรมชาติ

3. เพื่อสำรวจประชากรนกกลุ่มแร้งในพื้นที่ที่มีศักยภาพเหมาะสมเพื่อเป็นแหล่งพันธุกรรม

4. เพื่อใช้เป็นโครงการต้นแบบในการฟื้นฟูประชากรแร้งประจำถิ่นอีก 2 ชนิด ของประเทศไทย ได้แก่ แร้งเทาหลังขาวและแร้งสีน้ำตาล

5. สร้างเครือข่ายการอนุรักษ์นกกลุ่มแร้งทั้งในระดับท้องถิ่น ระดับประเทศ และระหว่างประเทศ

ล่าสุดจากเพจเฟสบุ๊ค โครงการ “การฟื้นฟูประชากรพญาแร้งในถิ่นอาศัยของประเทศไทย” ระบุว่า เมื่อวันที่ 26 ธันวาคม 2564 ที่ผ่านมา เจ้าหน้าที่สวนสัตว์นครราชสีมา แจ้งข่าวดีในระดับชาติมาว่า "พญาแร้ง" สัตว์ป่าที่ใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่งของประเทศไทย ได้ออกไข่มาจำนวน 1 ฟอง และต่อเนื่องเป็นปีที่ 3 ติดต่อกัน หลังจากเฝ้ารอมานานกว่า 25 ปี ซึ่งอยู่ภายใต้โครงการความร่วมมือของ 4 หน่วยงาน ได้ร่วมมือกันทำ “โครงการฟื้นฟูประชากรพญาแร้งในถิ่นอาศัยของประเทศไทย” ได้แก่ องค์การสวนสัตว์ โดยสวนสัตว์นครราชสีมา และสำนักอนุรักษ์และวิจัย, กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช โดย สถานีเพาะเลี้ยงสัตว์ป่าห้วยขาแข้ง, มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ โดยคณะวนศาสตร์ และสัตวแพทยศาสตร์, มูลนิธิสืบนาคะเสถียร

เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง จ.อุทัยธานี เป็นความหวังเดียวที่จะฟื้นฟูพญาแร้งกลับมาได้ เพราะนี่คือที่อยู่อาศัยเดิมของมัน และที่นี่ก็เป็นที่เดียวในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่มีประชากรเสือโคร่งหนาแน่นมากที่สุด เพราะเสือเป็นนักล่า เป็นผู้ที่ทำให้เกิดซาก การมีอยู่ของเสือจึงเกี่ยวข้องกับความอยู่รอดของแร้ง ซึ่งทุกวันนี้กรมอุทยานฯ เข้มงวดในการดูแลพื้นที่มากขึ้น ที่ผ่านมาประชากรเสือโคร่งในป่าตะวันตกเพิ่มขึ้น เป็นความหวังที่แร้งจะอยู่ได้”

ร่วมส่งกำลังใจให้กับทีมงานในการฟื้นฟูพญาแร้งอีกครั้ง เพื่อให้ผืนป่าของไทยมีระบบนิเวศที่สมบูรณ์ต่อไป