ปฐมบทจิตวิญญาณแห่งลัทธิทุนนิยม อำนาจเงิน..ไปถึงไหนหายนะถึงนั่น?

● ในยุคที่คริสตจักรครองอำนาจ ชนชั้นพ่อค้าและนักธุรกิจไม่พอใจในบทบาทของศาสนจักรโรมันคาทอลิค (Roman Catholic Church) ซึ่งถึงแม้จะสนับสนุนกลุ่มธุรกิจแต่ก็มีการตีความเข้าข้างศาสนจักรและพวกพ้อง ขณะเดียวกันพ่อค้าและนักธุรกิจก็ไม่พอใจกษัตริย์ที่มีแนวโน้มจะควบรวมอำนาจและธุรกิจอย่างเคร่งครัด ดังนั้นโปรเตสแตนส์จึงเป็นการเปิดทางเลือกใหม่ให้กับพวกพ่อค้า

● คาลวิน (Calvin) หรือลัทธิคาลวิน (Calvinism) นักโปรเตสแตนต์ (Protestantism) ได้เสนอหลักการใหม่เพื่องสนองชนชั้นกลาง คาลวินไม่เน้นบทบาทของพระ มนุษย์ทุกคนมีความเท่าเทียมกัน แต่ทุกคนจะต้องใช้ชีวิตอย่างเคร่งครัดตามมาตรฐานของนักบวช ในขณะเดียวกันก็ไม่ใช่ทุกคนที่จะมีสิทธิได้รับการคัดเลือกโดยพระเจ้า แต่อย่างน้อยการประสบความสำเร็จในทางธุรกิจ และประสบความสำเร็จทางหน้าที่การงานอื่น ๆ ในทางโลก เป็นเครื่องแสดงถึงการยอมรับระดับหนึ่งของพระเจ้า

● ทั้งนี้เพราะความสำเร็จดังกล่าว ส่วนหนึ่งต้องเกิดจากความสามารถในการตัดสินใจ ความซื่อตรง และการอุทิศตน ซึ่งเป็นคุณสมบัติสำคัญของผู้ที่จะได้รับการคัดเลือกจากพระเจ้าให้ไปสู่ความรอด การเป็นคนจนนั้น เป็นเครื่องชี้เจตนาของพระเจ้าว่าเป็นผู้มีบาป ดังนั้นคนจนจึงควรไดรับเคราะห์กรรมจากความชั่วร้ายของตัวเอง และเป็นการสมควรที่จะได้รับโทษทัณฑ์เช่นนั้น

• ความเจริญของลัทธิทุนนิยม •

● กฎทางสังคมและเศรษฐศาสตร์ของอดัม สมิธ (Adam Smith) ก้าวไปไกลกว่าทฤษฎีของคาลวินมาก เนื่องจากคาลวินเน้นเฉพาะความสำเร็จส่วนบุคคลในฐานะเป็นผู้ถูกเลือกโดยพระเจ้า แต่อดัม สมิธได้อธิบายในเชิงความสำเร็จหรือผลพลอยได้ต่อสังคม ซึ่งแสดงให้เห็นว่ามนุษย์มีพฤติกรรมที่เกี่ยวเนื่องกันในสังคม จุดนี้ทำให้ความเชื่อเรื่องศักดิ์สิทธ์ปาฏิหารย์ได้ถูกปรับเปลี่ยนเป็นความลงตัวตามธรรมชาติ (Harmony of Nature) ซึ่งอธิบายโดยอดัม สมิธว่า เป็นการกระทำของมือที่มองไม่เห็น (Invisible Hand) ผ่านกลไกตลาดนั่นเอง

● ด้วยองค์ประกอบที่สำคัญคือ ความรักในมนุษยชาติ และความเป็นอัจฉริยะของปัญญาชนชั้นนำที่เน้นความถูกต้อง และความคิดสร้างสรรค์ (Creative Thinking) เป็นหลักประกันให้เกิดผลิตภาพ การจัดการประสิทธิภาพ นวัตกรรมและการค้นพบทางเทคโนโลยี โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ความคิดในเรื่องประสิทธิภาพที่จะต้องจัดการโดยมืออาชีพ เศรษฐศาสตร์จึงเป็นศาสตร์ว่าด้วยความพยายามที่จะทำให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุด จากการใช้ธรรมชาติของสังคมที่มีจำกัด

• ความเสื่อมของลัทธิทุนนิยม •

● จากการเน้นประสิทธิภาพจึงทำให้เกิดการแข่งขัน การเอารัดเอาเปรียบจากผู้ที่มีโอกาสต่อผู้ด้อยโอกาส จึงก่อให้เกิดการกดขี่ขมเหง การขูดรีดชนชั้นล่าง และการเสื่อมโทรมของทรัพยากรธรรมชาติ เพราะฉะนั้นความขัดแย้งภายในตัวเองของลัทธิทุนนิยมจึงทวีความรุนแรงมากขึ้น ปัญหาทางสังคมและการเมืองได้ปะทุขึ้นมาตามการล่มสลายของลัทธิทุนนิยม

● ความเสื่อมของทุนนิยมเกิดจากแนวความคิดทฤษฎีทางสังคมวิทยาสุดโต่งของเฮอร์เบิร์ต สเปนเซอร์ (Herbert Spencer) ซึ่งเขาคัดค้านในการปฏิรูปสังคมทุกชนิด ไม่ว่าเรื่องการศึกษาหรือสาธารณสุข เพราะเป็นการทำให้การทำงานตามระบบของการอยู่รอดของผู้ที่แข็งแรงที่สุดต้องหยุดชงัก เขาเห็นว่ามนุษย์จะต้องอยู่ได้โดยปราศจากการช่วยเหลือของสังคมหรือรัฐ เพราะวิวัฒนาการทางสังคมกำหนดว่า *ผู้อ่อนแอไม่ควรมีชีวิตอยู่ ทั้งนี้เพราะจิตใจไม่เข้มแข็งแข็งแกร่ง ไม่กล้าหาญเพียงพอย่อมเป็นภัยต่อความก้าวหน้าของมนุษยชาติ*